Default welcome msg!

सूर्यनमस्कार

Share it now!
Information
Reviews
How To Use?

Regular Price: Rs58

Special Price: Rs30

सूर्यनमस्कार

व्यक्तिव्यक्तीमध्ये, तुमच्यात व माझ्यात स्फुरणारे हे प्रचंड चैतन्य (Energy) कोठून येते ? आपल्या आतून ? म्हणजे मस्तकातून, की हृदयातून ? बेंबीतून, की कोठून ? कसे येते ते ? केव्हा येते ? आपोआप, सहज येते का की खटपट करावी लागते ? तेज किंवा चैतन्य (ENERGY) असेल, तर त्याबरोबर आनंदही (JOY) असतो का ? नेहमीच असतो का की केव्हा चैतन्य-अधिक-आनंद, तर केव्हा-केव्हा नुसतेच उफाळणारे, धडपडणारे, धागंडधिंगा घालणारे चैतन्यच असते ?
आपल्या आजूबाजूला पाहिलेत, तर ते प्रश्न संयुक्तिक आहेत, असे आपणास विचारांती वाटेल.


दुसऱ्या आवृत्तीकरता प्रस्तावना



माझे ‘ सूर्यनमस्काराचे ’ मराठीतील पहिले पुस्तक १९८५ साली, ३० मार्च रोजी प्रसिद्ध झाले. त्या माझ्या पुस्तकाकरता लिहिलेली प्रस्तावना आता ५ वर्षांनी ‘ जुनी ’ झाली आहे.
या दुसऱ्या आवृत्तीकरता या पाच वर्षांतील माझे नवीन अनुभव व प्रयोग (experience & experiments) वाचकांकरता पुढे ठेवीत आहे. पहिल्या आवृत्तीच्या प्रस्तावनेची परिपूर्ती या दृष्टीने ही प्रस्तावना वाचावी.
मुख्यत: हे ‘ प्रयोग ’ प्राणायाम, मंत्र व मुद्रा यांच्या सहायाने केले गेले. ‘ अनुभूती ’ खूपच आल्या. प्राणायाम, मंत्र व मुद्रा यांची किती अफाट ‘ शक्ती ’ (Energy) आहे याची प्रचीती आली. या प्रचीतीबरोबर अति-सूक्ष्म व प्रचंड शक्तिशाली ‘ मना ’ ची हळुहळू ओळख पटू लागली.
‘ सूर्यनमस्कारा ’चे मराठीतील पुस्तक इ.स. १९४७ साली बांधलेल्या ‘ पंत निवास ’ या वास्तूत राहत असताना तयार झाले.
आता ‘ पंत निवासा ’पासून सहा किलोमीटर दूर असलेल्या नव्या ‘ नटेश ’ या वास्तूत इ.स. १९९१च्या जून महिन्यात दुसऱ्या आवृत्तीची प्रस्तावना लिहीत आहे.
‘ पंत निवास ’ ते ‘ नटेश ’ अंतर फक्त सहा किलोमीटरच ! रस्ता अगदी गुळगुळीत. मदतीला खूप लोक- पण ! ! ! !
हे अंतर तोडण्यास दोन वर्षे लागली ! ! ! या ‘ प्रवासात ’ खूपच त्रास झाला. प्रवास क्लिष्ट, दुःखद, कधीकधी भीतिप्रद झाला.
या दुर्धर प्रवासात मनःशांती, आनंद, मज्जातंतू (Nervs) यांवर सहन होणार नाही इतका ताण पडला. ‘ परीक्षा ’ कठीण होती. (आहे.)
प्राण, मंत्र, तंत्र, मुद्रा, सूर्यनमस्कार व इतर काही थोडी आसने करण्याची जर सवय गेले ६५ वर्ष लागली नसती तर या ताणातच ‘ मी ’ चा ‘ अंत ’ होऊ शकला असता. तीही एक ‘ गमतीदार ’ अनुभूतीच झाली असती नाही ? तो सर्व इतिहास ‘ मनोरंजक ’ आहे; पण या ठिकाणी ‘ अप्रस्तुत ’ (irrelevant) आहे.
पण हे निश्चित समजले की जितका ‘ जास्त तणाव ’ तितक्याच जिद्दीने जर ‘ सूर्यनमस्कार ’ , मंत्र, प्राणायाम, तंत्र, आसने वगैरे चालूच ठेवले (न चुकविता) तर कितीही महा-भयंकर संकटे असली तरी ती हळूहळू विरघळून जातात व ‘ स्व ’ च्या अनुभूतीच्या पुढील पायरीवर आपण पदार्पण करतो. आजूबाजूचे व आतील ताण-तणाव शांत करण्याची ‘ शक्ती ’ ‘ मी ’ ची नाही. दुसऱ्या कोठून तरी अनाहूत, सहज ती स्फुरते ह्याची जाणीव होते. ‘ मी ’ विरघळण्याचा आनंद अफाट आहे. या आनंदात संकटातून पार होण्याकरिता घडणाऱ्या ‘ घटना ’ ‘ मी ’ काही धडपड न करताच घडतात किंवा ‘ मी ’ ची धडपड एका दिशेने तर ‘ मदत ’ अगदी वेगळ्या दिशेने येते ! ! ताज्या दमाच्या, कर्तबगार, प्रेमळ, आनंदी, उत्साही व्यक्ती येतात व मदत करून निघून जातात. अगदी गंमत वाटते ! !
खरे म्हणजे अशा ‘ अनुभूती ’मुळे ‘ मी ’चा ‘ लय ’ किंवा ‘ होम ’च (sacrifice) होतो. मंत्रात ‘ लय ’ लागली, ‘ प्राणात ’ पूर्णपणे मग्न झाले म्हणजे ‘ मी ’ उरतच नाही. नेहमीचा मी मनोव्यापारांच्या द्वारा जे ‘ होत आहे ’ (What happens) त्याला सारखा अडथळा करतो; परंतु तो ‘ मी ’ चा अडथळा दूर झाला की ‘ प्रवाह ’ (process of happening) अबधित, ‘ आनंदाने ’ वाहू लागतो. मगच करुणा स्फुरते.
हा ‘ होम ’ कसा करायचा ?
ही ‘ लय ’ कशी लागेल ?
अगदी ‘ मस्त ’ कसे राहता येईल ?
हे कसे करायचे हे नेहमीच्या ‘ मी ’ ला व इतर आतील बाहेरील ‘ साफ सफाईच्या ’ ‘ क्रिया ’ करीत असताना ‘ सहज ’ सुचते.
सुचते की, रात्री भोजन माफक करावे. तिखट, आंबट खाऊ नये. फार ‘ पिऊ ’ नये ! ! सुचते की दहा वाजायच्या आत झोपावे. सुचते की पहाटे चार-साडेचार वाजता उठून तोंड धुवून, शौच करून, एक पेला थंड पाणी पिऊन प्राणायामास बसावे. एक-दोन तास तरी सूर्य भेदी, उज्जयंनी, व इतर नाडीशुद्धीचे प्राणायाम करावेत.
सहज सुचते की ‘ नमस्कार ’ नंतर त्रिबंध- ‘ शीतली ’ प्राणायाम करावा. भस्रिका करावी. सुचते की हा प्राणायाम योग्य मुद्रेसह, प्रत्येकी तीन तीन वेळा, प्राण अपान, समान, उदान व व्यान या प्राणावर ‘ लक्ष ’ केंद्रित करून (एकाग्र = Concentration) करावा.
या प्रत्येकी प्राणांचे विशेष ‘ स्फुरण ’ होण्याच्या काही विशिष्ट जागा आहेत. गुदद्वारावर, दोन बोटे, सूर्य-मंडल ग्रंथी पुंज, बेंबी, हृदय, मान, भ्रूमध्य व शेवटी सहस्रदल मेंदूमध्ये सहज सुचते, की त्राटक तंत्राच्या सहाय्याने मन एकाग्र करावे. औंधची मूलपीठस्थ जगदंबा हिची प्रतिमा व आपल्या आजुबाजूच्या ज्या घटना अथवा व्यक्ती यांच्याबद्दल आपली मनोव्यथा असलेल्या व्यक्तींची प्रतिमा एकत्र आणावी. (मनःचक्षू किंवा प्रत्यक्ष चक्षूंसमोर) व ‘ इष्ट ’ मंत्र निदान एक हजार वेळा म्हणावा.
दोन किंवा चार दिवसांत आपली किंवा आपल्या परिसरातील व्यक्तींची मनोविकृती हळूहळू दूर होऊ लागते. चिकाटी न सोडता हे त्राटक रोज जमेल तसे, जमेल तेव्हा एक-दोन ते दीड तास करावे. सर्वांत शक्तिमान प्राण व मंत्र ॐकार आहे.
ही एक प्रकारे आत्महुती आहे. पूर्ण आत्माहुती साधली की जे आहे व जे होणार आहे ते अबाधित होतेच होते. काहीही त्रास, त्रागा, ताण होत नाही.
जिद्द असेल तोच करून पाहील. ‘ केल्याने होत आहे रे ! आधी केलेचि पाहिजे ! ! ’ पाहा करून.
आपल्या परिसरात केव्हा केव्हा दोन किंवा जास्त व्यक्ती आपापसांत भांडण, द्वेष, मत्सर करीत असतात. या तंट्याचा त्रास आपल्या मनाला होतोच होतो. अनुभूती अशी आली की अशा व्यक्तींचे फोटो श्री जगदंबेचा फोटो व ‘ स्वतःच्या मनातील या संघर्षासंबंधीचा त्रास ही सर्व एकदम ‘ स्वा-हा: ’ करण्याची !
एकमेकांमधील संघर्ष (दुसऱ्या व्यक्तीचा) ज्या उत्कटतेच्या स्तराला गेला असेल व आपल्या मनाची जितकी सूक्ष्मांत जाण्याची क्षमता वाढली असेल त्यावर किती लवकर असले प्रश्न सुटणार हे ठरते.
एक अति क्लिष्ट, त्रासाचा असा संघर्ष ‘ नीटनेटका ’ (Harmonious) होण्यास मला पंधरा वर्षे लागली ! ! ! या अनुभूतीतून ‘ मनःचैतन्या ’ (Energy) संबंधी पुष्कळच उद्बोध होत गेला.
सर्वच संकटे, दु:स्थिती, आजारपण, जन्म-मृत्यू, सुखद, आल्हादकारी अनुभूती ह्या जीवनतत्त्वाची गूढ गती व या सत्-तत्त्वाचे आपल्यामध्ये प्रतिबिंबित होणारे ‘ स्पंदन ’ यांचे ‘ ज्ञान ’ व्हावे म्हणूनच होत जातात.
हळूहळू अहंकार (मी करतो, केले, करणार वगैरे) कमी होतो व सहज ‘ मी ’ शिवायच घटना घडत आहे, ‘ मी ’ म्हणजे निमित्तमात्रही नाही, ‘ मी ’ कोणी नाहीच (शून्यत्व) हे स्पष्ट होऊ लागले.
मनाच्या लहरी ‘ एकसंधी ’ (a unified field of Energy) अबाधित (undistorted) ‘ नित्य-नूतन ’ म्हणजे ‘ सनातन ’ आहेत. त्या ‘ ग्रहण ’ (receive or reflect) करण्याची क्षमता इंद्रिये, मन, बुद्धी, अहंकार या सर्वांचे आंतरिक नीट-नीटकेपणावर अवलंबून आहे. जशी इंद्रियांची ‘ साफसफाई ’ (cleansing) होत जाईल तसे मनोचैतन्य या शुद्ध, सुबुद्ध, प्रशांत, इंद्रिय समुच्चयातून सहज स्फुरू लागते व मग सर्व ‘ आनंद-प्रेमाने ’ जीवन समृद्ध, सार्थ होते.
आपल्या भोवतालचे परिसर नीटनेटके व्यवस्थित करण्यास खूप प्रयास पडतात नाही ? जमीन, पाणी, हवा, झाडे, फुले, पक्षी, किडे, मुंग्या या सर्वांचा समावेश करून ‘ एकजिनसी ’ (harmonious) जीवन जगण्याला कष्ट पडतात, धडपड करावी लागते, काळ लागतो. पुष्कळ वेळा खूप, खूप वाट (patience) पाहावी लागते; पण जिद्द ही (determination) लागते. पण सर्वांच्या आधी सुबुद्ध, प्रेमळ, क्षमता लागते.
जसे बाहेरील जड वस्तूंचे आहे तसेच मानसिक स्पंदनांचेही आहे; परंतु ही स्पंदने नीटनेटकी (organized, harmonious) करण्यास त्याहीपेक्षा अनेकपटीने जिद्द व सुबुद्धता लागते. काळही लागतो.
जसे एखादे घर बाहेरून नीटनेटके, स्वच्छ, सुंदर करण्यास खटपट करावी लागते तसेच घरात राहणाऱ्या व्यक्ती-व्यक्तींमध्ये शुद्ध, सुंदर, प्रेमळ, आनंदी ‘ वातावरण ’ निर्माण करण्यास खूप-खूप झटावे, धडपडावे लागते. आपल्या ‘ स्व ’त:ची प्रशांतता, समतोल, प्रेम ढळू देता कामा नये याची तीव्र जाणीव होते. मग प्रत्येक क्षण काळजीपूर्वक, जिद्दीने, शिस्तीने, संयमाने, सेवेने ‘ बांधला ’ (construct) जातो. ‘ आत्मौपंम्य ’ म्हणजे सर्व आतील व बाहेरील परिसर ‘ मी ’च आहे ही समत्व-भावना सहज स्फुरू लागते. मग प्रत्येक कार्यात यथार्थता, कार्यक्षमता, दूरदृष्टी सहजच प्रगट होते. हजारो मैल दूर असलेल्या ‘ आपल्या ’ (fellow Pilgrims) ‘ सहपथिकां ’च्या मनाशी, भावनांशी, ‘ सह-स्पंदन ’ (sympathetic vibrations) आपोआप सुरू होते. टेलिफोन, पत्र, भेटीगाठी शिवाय त्यांच्या भावना-विचार आपल्या मनात येतात. हे सर्व नैसर्गिक (Natural) आहे. यात अद्भुतता नाही.
आजच्या या भयंकर क्रोधाविष्ट, दुष्ट, दुराचारी वातावरणात निष्ठेने, धैर्याने आपापला परिसर ‘ नीटनेटका ’ करीत राहायचे आहे. तोच खरा ‘ यज्ञ ’ आहे. आतील आपली सु-व्यवस्था (proper-harmony) झाली की हे सर्व ‘ सोपे ’, सहज आहे हे अनुभवास येईल.
वर ‘ इष्ट ’ मंत्र म्हटले आहे. ‘ इष्ट ’ म्हणजे आपल्या ‘ प्रकृतीस ’ योग्य (suitable to your System).
मी अनेक मंत्रांचा वापर गेले ४० वर्षांत केला आहे. सूर्य मंत्र ॐ ऱ्हां ऱ्हीं ऱ्हूं वगैरे. गायत्रीमंत्र, देवी मंत्र, सहज भेटलेले गुरू यांनी दिलेले वेगवेगळे मंत्र. सर्व जवळ जवळ दहा-वीस वर्षे केले.
शेवटी गायत्री, चंडीभवानी व सर्वांत प्रमुख ‘ ॐ प्रणव ’ हा आज ८० व्या वर्षी चैतन्यप्रद नेतो ही अनुभूती आहे.
झोपेत, स्वप्नातही मंत्रोच्चार होतच राहतो. याने ‘ साफसफाई ’, नीटनेटकेपणा होतच राहतो. गंमत वाटते. कंटाळा येतच नाही. कशाची भीती वाटत नाही. चिडचिड नाहीच नाही; पण अनेकदा दुसऱ्या व्यक्तीला जे मला दिसते ते दिसत नाही याबद्दल उतावळेपणा (impatience) होतो. नंतर वाईट वाटते.
एकदा या ‘ अनुभूती ’ची लज्जत समजली की मग ‘ मस्ती ’तच जीवन जाते. जे काम हाती आले— कपबश्या धुण्यापासून ते भोजन, मोटार धुणे, दगड साफ करणे, खोली नीटनेटकी लावणे, आल्या-गेल्याचा आदरसत्कार करणे, कशा कशाचा कंटाळा वाटत नाही.
उत्कट भावना अशी आहे की हा ‘ सहज आनंद ’ (Spontenous uncaused Joy) सर्वांना मिळावा.
‘ सूर्य-नमस्कार ’, प्राणायाम, मंत्र, तंत्र, मुद्रा यांतून हा आनंद मिळतोच मिळतो ही ‘ स्व ’त:ची अनुभूती.
गीतेत नह्य संन्यस्त संकल्प योगी भवति कश्चन॥ असे सांगितले आहे. संकल्प म्हणजे ‘ Planning ’. मी हे करतो, करणार, करावयाचे आहे वगैरे.
ही संकल्प (plan) करण्याची सवय टाकावयाची, (संन्यस्त) म्हणजे काय ?
प्रश्न फार कठीण आहे व नाहीही.
‘ संन्यस्त संकल्पा ’ करिता बुद्धी, मन, भावना खूप खूप व्यापक, सर्वव्यापी कराव्या लागतात.
आंतरबाह्य शुद्धी जसजशी होईल तसतशी ही व्यापकता वाढते. मग मनात जे विचार येतात ते सर्वव्यापी सर्वांचा, म्हणजे आपल्या या भव्य विश्वव्यापी परिसरातील अतिसूक्ष्म जीव-जीवाणूंचे व आपले भावना-स्पंदन, जुळते. मग जे मनात येईल ते सर्वव्यापी, सर्वकल्याणकारी, सर्वोदयी असल्याने निसर्गाचेच ते सौभाग्याकरिता स्पंदन असल्याने सहज (Naturally) होते. म्हणजे आपले भविष्य आपण निर्माण करतो. हे भविष्य विनाशकारी, विषारी, दुःखदायक, असूच शकत नाही.
हे सर्व पांडित्य नाही बरं का. त्या वाट नसलेल्या वाटेला चालायला लागलात की ते आपोआप जमते. शिस्त मात्र हवी, जिद्द हवी, सातत्य हवे.
जगदंबार्पणमस्तु
आप्पा पंत
‘ नटेश ’ २११, सिंध सोसायटी, औंध, पुणे ४११००७.
१३-६-१९९१
आषाढ शुद्ध प्रतिपदा.

Product Attachments

View FileSuryanamskar    Size: (311.07 KB)

Additional Information

Product Name In English Suryanamaskar
Author आप्पा पंत (अनुवाद - ज. अ. कुलकर्णी )
प्रकाशक / Publisher सृजन ड्रीम्स प्रा. लि
Book Format Adaptive

Regular Price: Rs58

Special Price: Rs30

Write Your Own Review

Only registered users can write reviews. Please, log in or register

On Web


Register with your email, password and other details.

 

Go to the store and select the product you want to purchase or  click on this link and you will be redirected to the cart page.

 

Click on "Add To Cart" button and complete the purchase process. You can pay thru Credit / Debit card or internet banking.

 

After purchasing your product will be added to "My Shelf". If you have Rented the book then it will be added to "My Library" section. You can access these products by log-in to your account. Just log-in to your account by providing your user id (eMail id) and password. Go to "My Shelf". All your products will be available here. Click on any book and browser based reader will open it for reading. Please note you will need internet connection. However you can download this book on your mobile using our reader App and read it off-line.

 

All rented books and books taken from Library package will appear in "My Library" section.

 

On App


Android : Download the eSrujan app from Google Play Store. Its Free. You have to provide your log-in details first time. After log-in all books from your "My Shelf" section will appear. You can download the book and then you can read any time. Please note that internet is required only for downloading the book

App is compatible with Android version 4.2 and above

iOS : Currently our reader App is not available on iOS. However we will be releasing it very soon.

 

Book Format: There are two types of book formats. "Adaptive" and "Fixed Layout". Most of the books are available in Adaptive formats. However for few books we had no option but to keep it in Fixed-Layout.


For adaptive books, an App will allow you to  change the font size easily. The entire book text will be adjusted automatically and fit into screen size. There is no need to scroll the screen even with larger font size selection.


For Fixed-layout books, you may need to "pinch" to increase the font. This may need to scroll screen horizontally based on your screen size.

 

Note: Please note that all rented books and books from library package will disappear from shelf after validity period.

Product Tags

Use spaces to separate tags. Use single quotes (') for phrases.

Newsletter